Normoverzicht
In uiteenlopende wetteksten kom je de volgende of een vergelijkbare tekst tegen: “voldoet volgens de huidige stand van techniek.” Voor velen zal deze regel wat vaag overkomen. Immers, het is maar net wie je deze vraag voorlegt.
In de praktijk betekent de tekst ‘huidige stand van techniek’ eigenlijk altijd dat je voor de beoordeling ervan gebruik moet maken van een relevante norm zoals bijvoorbeeld de ISO, IEC of NIST.
Bij het lezen van voorgaande tekst zal menig specialist waarschijnlijk een glimlach vertonen. Dit komt omdat deze norm-documenten in de regel achterlopen met wat zijzelf als de ‘stand van techniek’ ervaren. De norm moet daarbij ook gezien worden als het fundament. De kennis van de specialist kan binnen die context relevant zijn. Bijvoorbeeld als er ‘nieuwe ontwikkelingen en dus bereigingen zijn waarvan de organisatie kennis had moeten nemen (stand van de wetenschap).
Het doel van verschillende normdocumenten is ook niet het garanderen dat de laatste en beste technieken zijn toegepast, maar dat er een ‘vermoeden van overeenstemming’ wordt gecreert. Daarbij fungeert een relevante norm zoal de ISO, IEC of NIST als het ‘geaccepteerde bewijs’ van deze ‘stand van techniek.’
Voorgaande is belangrijk, omdat als jij kan aantonen dat je een geharmoniseerde norm (zoals de ISO) volgt, de rechter er in de regel ‘een weerlegbaar vermoeden van overeenstemming’ aannemen en met behulp van de normvereisten aan de wet voldoet. Dit betekent dat de tegenpartij bewijslast moet kunnen aanvoeren om aan te tonen dat die norm in jouw specifieke geval toch niet veilig genoeg was (Kelderluik-criteria voor gevaarzetting).
| Hoge Raad 5 november 1965, ECLI:NL:HR:1965:AB7079 (Kelderluik-arrest) | De rechter toetst niet alleen of je aan de regels (of normen) voldoet, maar kijkt naar de specifieke situatie: Hoe groot is de kans op een ongeval? Hoe ernstig zijn de gevolgen? En hoe makkelijk was het om extra maatregelen te nemen? | Zelfs als je machine voldoet aan een ISO-veiligheidsnorm, kan een rechter oordelen dat je onrechtmatig hebt gehandeld omdat je in die specifieke situatie — met de kennis van nu — simpelere of betere veiligheidsmaatregelen had kunnen nemen. |
| Hof van Justitie EU, 27 oktober 2016, Zaak C-613/14 (James Elliott Construction) | Het Hof bevestigde dat geharmoniseerde Europese normen (zoals veel NEN-EN-ISO normen) deel uitmaken van het EU-recht. | Dit creëert het vermoeden van overeenstemming. Als jij deze norm volgt, wordt je geacht aan de wet te voldoen. Echter, de tegenpartij kan dit vermoeden ‘weerleggen’ door aan te tonen dat de norm in dit specifieke geval niet leidde tot een veilig product. |
| Hoge Raad 25 november 2005, ECLI:NL:HR:2004:AR3290 (Hertel/Van der Lugt) | De Hoge Raad oordeelde dat het voldoen aan de destijds gangbare praktijk of industriële normen niet per se ontslaat van aansprakelijkheid. Als de stand van de wetenschap (wat specialisten al wisten in vakbladen of rapporten) verder was dan de norm, had het bedrijf die kennis moeten gebruiken om werknemers te beschermen. | Specialisten lopen vaak voor op de norm. De wetgever kijkt naar wat mogelijk was om te weten, niet alleen naar wat er in het normdocument stond. Dit is waarom veel normen zoveel aandacht besteden aan het volgen van ontwikkelingen, doorlopende beoordeling en continu verbeteren. |
| Hoge Raad 16 mei 2003, ECLI:NL:HR:2003:AF4601 (Jetblast-arrest) | De Hoge Raad oordeelde dat het simpelweg plaatsen van een bord volgens de norm niet altijd voldoende is. De beheerder had moeten onderzoeken of die normatieve waarschuwing wel effectief genoeg was voor de specifieke gevaren ter plaatse. | Dit is een voorbeeld waarbij de tegenpartij succesvol bewees dat de ‘norm’ niet veilig genoeg was voor de feitelijke situatie. |
